Algemeen
Op dit moment exploiteert het GVB vijftien tramlijnen, één sneltramlijn en vier metrolijnen in Amstelveen, Amsterdam, Diemen en Duivendrecht. Sneltramlijn 51 naar Amstelveen Westwijk wordt de laatste tijd consequent als metrolijn aangeduid, terwijl tramlijn 26 naar de nieuwe wijk IJburg wordt beschouwd als een sneltramlijn. Een actuele kaart van het tram, bus- en metronet is te raadplegen op de site van het GVB. Zie hiervoor de Lijnennetkaart.Noord/Zuidlijn
Op 9 oktober 2002 besloot de gemeenteraad van Amsterdam definitief tot de aanleg van de Noord/Zuidlijn. De bouw van het ondergrondse station Centraal Station is in eind 2002 van start gegaan. De oplevering staat gepland voor 2012.De bouw van de stations Rokin, Vijzelgracht en Ceintuurbaan is begin 2003 van start gegaan. De oplevering stond gepland voor eind 2010. Door een lekkage in de westelijke diepwand van station Vijzelgracht is een aantal panden langs dit station verzakt. De bouw van de stations Rokin en Vijzelgracht heeft daardoor een jaar stil gelegen. Direct na de vakantieperiode van 2009 is de bouw weer van start gegaan. Station Ceintuurbaan is inmiddels uitgegraven tot op de gewenste diepte. In Station Vijzelgracht is het uitgegraven weer verder gegaan na bevriezing van de grond langs de diepwanden. Hetzelfde procedé wordt gebruikt bij het uitgraven van station Rokin. De tunnelboormachines (Noortje en Gravin) zijn begin 2010 in de bouwput in het Damrak opgebouwd en ingezegend. In maart 2010 is de eerste boor van start gegaan richting Damrak. Er wordt geboord tot aan station Rokin. Daarna gaat de boor naar het Scheldeplein om vanuit Zuid de tunnel te boren naar station Rokin. De andere boor volgt dezelfde route en gaat in mei 2010 van start.
Met de overige bouwdelen zijn inmiddels goede vorderingen gemaakt. Dit is de stand van zaken per april 2010:
- de ingrijpende wijzigingen van de Leeuwarderweg zijn vrijwel gereed;
- het station Buikslotermeerplein begint herkenbare vormen aan te nemen;
- het station Johan van Hasseltweg is in ruwbouw gereed;
- de tunnel in Amsterdam-Noord tussen station Johan van Hasseltweg en het IJ is in
ruwbouw gereed;
- de delen voor de tunnel die in het IJ moeten worden afgezonken, zijn al geruime tijd gereed
en kunnen ingevaren worden onder het Centraal Station, zodra de 'gracht' gereed is;
- de bouw van ‘de tafel’ onder het Centraal Station is gereed;
- het uitbaggeren van de gracht onder het Centraal Station is in volle gang;
- Het nieuwe busstation aan het IJ is gedeeltelijk in gebruik genomen voor de bussen
van Arriva;
- het ondergrondse station RAI is in ruwbouw gereed;
- de tunnel langs het RAI complex is voor het grootste deel in ruwbouw gereed;
- het uitloopspoor (met de gelijkvloerse kruising met lijn 51) bij station Zuid is in
de vakantieperiode van 2009 aangelegd;
- de voorbereidingen voor de vernieuwing en uitbreiding van station Zuid zijn in uitvoering.
In de tweede helft van 2009 verscheen het evaluatierapport waardoor duidelijk werd welke maatregelen genomen moesten worden om de Noord/Zuidlijn af te kunnen bouwen. Volgens de laatste planning kan de Noord/Zuidlijn in 2017 opgeleverd worden. Het voorstel om de lijn tussen de stations Buikslotermeerplein en Centraal Station eerder in bedrijf te stellen blijkt financieel niet haalbaar.
Het is nog steeds de bedoeling dat (metro)lijn 52 (van station Buikslotermeerplein naar station Zuid) en (sneltram)lijn 58 (van station Buikslotermeerplein naar station Amstelveen Westwijk) van de tunnel gebruik gaan maken.
Net als de bestaande sneltram- en metrolijnen krijgen de nieuwe lijnen ook een eigen kleur: lijn 52 blauw en lijn 58 paars.
Zie hiervoor het kaartje Metronet 2012.
Uitbreiding van de Ringlijn
In 2003 werd melding gemaakt van een nieuwe metrolijn tussen de stations Lelylaan en Muiderpoort. De bedoeling was om de capaciteit op de drukste deel van de Ringlijn te vergroten en een rechtstreekse verbinding met Amsterdam-Oost te realiseren. De lijn kan voor het grootste deel (tussen station Lelylaan en station Diemen-Zuid) gebruik maken van bestaand spoor. Voor het resterende deel, tot aan NS station Amsterdam Muiderpoort, zou gebruik kunnen worden gemaakt van (niet in gebruik zijnde) NS sporen. De lijn kan daardoor relatief snel en goedkoop gerealiseerd worden. Het is niet bekend of deze lijn ook daadwerkelijk aangelegd gaat worden.OV-visie tot 2020
Bij de vorming van het nieuwe college van B&W van Amsterdam in april 2006 maakte men bekend dat vóór 2010 de ringlijn wordt doorgetrokken van Isolatorweg naar het Centraal Station. Ook wilde men de Noord/Zuidlijn meteen na voltooiing zo snel mogelijk doortrekken naar Amstelveen, Hoofddorp, Purmerend, Schiphol en Zaanstad. Door de bestuurlijke problemen met de bouw van de Noord/Zuidlijn is de kans groot dat deze projecten op de lange baan worden geschoven.In juni 2007 verscheen het rapport 'Amsterdamse OV-visie 2007-2020' met daarin de volgende aanbevelingen:
A - doorloopmogelijkheden in de treinen met banken in de lengterichting;
B - langere treinen;
C - hogere frequenties;
D - een betere inrichting van de perrons (voertuigverdeling en positionering deuren);
E - 'dedicated metro'(= geen vermenging met ander materieel, zoals tram en sneltram);
F - standaardisatie van techniek en materieel;
G - ontvlechting van het lijnennet;
H - invoering van automatisch rijden zonder bestuurder.
Met betrekking tot het lijnennet worden de volgende wijzigingen voorgesteld:
1 - na voltooiing van de Noord/Zuidlijn moet deze zo snel mogelijk (gefaseerd) naar
Amstelveen Westwijk worden doorgetrokken als volwaardige metro met ongelijkvloerse
kruisingen;
2 - opheffen van sneltramlijn 51;
3 - samenvoegen van de metrolijnen 50 en 53.
Hierdoor blijven er 3 metrolijnen over: Centraal Station - Gein, Isolatorweg - Gaasperplas en Buikslotermeerplein - Amstelveen Westwijk.
Tenslotte wordt voorgesteld het metronet uit te breiden door:
4 - realisatie van een metroverbinding tussen Amsterdam en Schiphol, met een keuze
uit 3 varianten: verlenging van de Noord/Zuidlijn vanaf station Zuid, verlenging
van de Amstelveenlijn of aanleg van de Westlijn (= verlenging van de Oostlijn)
via Badhoevedorp;
5 - verlenging van de Ringlijn van Isolatorweg naar het Centraal Station óf naar
Amsterdam-Noord.
Andere uitbreidingen van het metronet worden voorzien, maar zijn niet urgent. Het metronet kan volgens het rapport in 2020 gerealiseerd zijn. Zie hiervoor de kaartjes Metronet 2020.
Nieuw metro materieel
Op 18 februari 2010 zijn 23 nieuwe metrotreinen besteld bij Alstom in Frankrijk. Deze zijn in eerste instantie bestemd voor de bestaande metrolijnen 50, 53 en 54. Ook is een optie genomen op levering van metro’s voor de Noord/Zuidlijn.De eerste nieuwe metro wordt afgeleverd in het voorjaar van 2012 en gaat na een testperiode van 6 maanden de oude, versleten 'zilvermeeuwen' vervangen die al vanaf 1976 in gebruik zijn. Doordat de nieuwe metro’s langer zijn, zal ook de reizigerscapaciteit met circa 50% toenemen.
Foto DIVV Amsterdam 2010.
De belangrijkste kenmerken van het nieuwe materieel zijn:
- Zesdelig met een lengte van 116 m;
- 174 zitplaatsen;
- Capaciteit van 960 passagiers;
- Maximale snelheid 80 km/h;
- 24 hoge deuren (208 cm) per zijde;
- Hoog plafond (230 cm);
- Gelijkvloerse instap, volledig vlakke vloer en volledig doorloopbaar;
- Rolstoelvoorzieningen in 2 multifunctionele ruimten;
- Verlichting volledig uitgevoerd met duurzame LED technologie;
- Hoogwaardige reizigersinformatie met informatieschermen;
- Camerabewaking;
- Voldoet aan strengste brandveiligheidseisen;
- Geluidswerende maatregelen;
- Volledig voorbereid op automatisch rijden zonder bestuurder.
Foto DIVV Amsterdam 2010.
In eerdere berichten werd voor de stroomvoorziening van de Noord/Zuidlijn gekozen voor bovenleiding in plaats van een derde rail, maar dit is definitief van de baan.
Het Duitse LHB materieel moet nog een paar jaar langer mee dan destijds voorzien. Het wordt daarom momenteel opgeknapt door aan de binnenzijde alle wanden te voorzien van folie met zeer uiteenlopende kunstuitingen. Ook krijgen de vloeren en banken een schilderbeurt waardoor de rijtuigen er weer fris uitzien.
Na de afvoer van het oude metro materieel zou men er voor kunnen kiezen om het gehele CAF wagenpark geschikt te maken voor de sneltramlijnen 51 en 58.
Het huidige BN sneltram materieel kan eveneens op deze lijnen dienst doen.
Hierdoor kan op de metrolijnen 50, 52, 53 en 54 nieuw materieel van hetzelfde type worden ingezet.
Indien echter op korte termijn besloten wordt voor ontvlechting van het lijnennet en een 'dedicated metro', dan is de consequentie dat het CAF en BN materieel vroegtijdig afgevoerd moet worden.
Verdere toekomst
Vanaf 1968 tot nu toe zijn er veel plannen gemaakt voor realisatie en uitbreiding van het metro- en/of sneltramnet. De meest realistische plannen zijn bijeengebracht in het kaartje Metronet Toekomst.